• Site Rules
  • Contact

 

مــوضوعـات ســایت
رهگیری ثبت نام ها
جدید ترین مطالب
پـنـل کــاربری
لینک دوستان
تاریخ : 9 اسفند 1394
موضوع : مناسبت ها

تربیت اسلامی

 
 

گل، مراقبت می خواهد
گل، بی مراقبت مهربانانه باغبان، زیستن را لمس نخواهد کرد؛ هم چنان که مروارید، بی پاسبانی صدف، به بارنخواهد نشست. فرزندان آدم نیز برای زیستن، برای به بار نشستن، به صدف تعالی بخشی به نام تربیت، محتاج اند. اسلام، دین اخلاق و تربیت است و انسان را در تمام لحظه ها، مربّی خویشتن می خواهد.

 

 

گل، باغبان می خواهد
برای سبز شدن، دانه بودن کافی نیست؛ آب و خاک هم کافی نیست. گل های یاس، به نوازش دست باغبان، عطرافشان می شوند و شکوفه های سیب، بی مدد عرق جبین او، به بار نمی نشینند. کودکان باغچه روزگار را هم نوازش نگاه معلّمی عاشق باید که گل دهند و گلاب نشوند؛ پرده نشین استغنا باشند، نه شاهد بازاری غرایز. دل به لرزش صدایت بستم. با تو شک کردم و با تو به یقین رسیدم. با تو، علم را میوه عمل دیدم. تو شیوه پیامبر باران را زمزمه کردی. تو به من آموختی و من تو را آموختم.کودکان آبادی ایمان، بر سفره علم پدر نان می خورند و پیش از همه، نماز می آموزند. کودکان قبیله ما، در آغوش مادران، شاگرد مکتب ملای عشقند که فصل تحصیلشان، جز سربازی دل نیست. هشتم اسفند ماه هر سال مصادف است با روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، روزی که یادآوری می‌کند: نوجوانان و جوانان، نقش مهم و تعیین کننده ای در ساختن جامعه دارند. آموزش و پرورش به معنای اعم، با جامعه پذیری مترادف است؛ یعنی فرآیندی که از راه آن، افراد به یادگیری نقش ها، قواعد، روابط و به طور کلی فرهنگ جامعه خود می پردازند. مدرسه با آن که واسطه عمده انتقال دانش و مهارت فنی است، به اجتماعی کردن افراد و همسازی آنان با اخلاق اجتماعی، از راه انتقال ارزش ها، هنجارها و نگرش های اجتماعی مطلوب و مناسب، توجه خاص دارد. بر همین اساس، شهیدان رجایی و باهنر در دوران تصدّی وزارت آموزش و پرورش، در هشتم اسفندماه 1359، اقدام به تأسیس ستادهای امور تربیتی در مدارس کردند تا ضمن گسترش فرهنگ اسلامی، دانش آموزان را به احترام و عمل به ارزش های اسلامی ترغیب کرده، آن ها را به اخلاق پسندیده روحی و شخصیتی بیارایند.

 

 

اهمیّت نقش معلّم در تربیت دینی و اخلاقى
هشتم اسفند ماه هر سال مصادف است با روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، روزی که یادآوری می‌کند؛ معلّم واقعی کسی است که عمر خود را وقف تعلیم و تربیت نموده و به کار معلّمی عشق می ورزد و در بذل دانش و تربیت به دیگران، خلوص نیت دارد و با دانش آموزان خوش اخلاق و متواضع برخورد می کند. رسالت سنگین معلّمی این است که در عین آموزش شاگردان، به طور غیرمستقیم با الگو و اسوه بودن، آنان را به سازندگی و اصلاح و تزکیه نفس راهنمایی کند و اندک اندک شاگردان را با آداب و شیوه های ستوده اسلام آشنا گرداند. امام خمینی رحمه الله در این زمینه می فرماید: «تربیت شما و تعلیم شما باید همراه هم باشد». بنا به گفته شهید باهنر، معلّمْ زمانی با انبیا، هم صف و با امام عادل هم ردیف است که آموزش را از محتوای تزکیه پرکند و با روح پرورش درآمیزد. پروراندن دانشمندان دین دار در سرلوحه برنامه اش قرار گیرد و در این جا تفاوتی بین معلّم درس دینی و غیر دینی نخواهد بود.

 

 

نقش خانواده در تربیت دینی و اخلاقى
امروزه کارشناسان آموزش و پرورش، در تعیین نخستین و بهترین زمان آموزش و پرورش دینی، با یکدیگر هم صدا و هم دیدگاه نیستند. برخی سن 6 سالگی، بعضی 7 سالگی و گروهی هم، هنگام تولد را بهترین نقطة آغاز می دانند. برخی از یافته های روان شناسی رشد، نشان گر این است که ما می توانیم پاره ای از اقدامات آموزشی یا پرورشی را، پیش از تولد آغاز کنیم. زیرا جنین آدمی حتی هنگام بودن در رحم، اثرپذیری شناختی دارد. از نگاه اسلامی نیز، تربیت دینی یک فرایند چند مرحله ای است که نقطه آغاز آن، پیش از تولد است. تأثیر خانواده در تربیت دینی فرزندان بسیار مهم و سترگ است؛ چرا که انسان بیش از هر جای دیگر، در خانواده تربیت می شود. خانواده، مسئولیت اصلی تربیت کودکان را در سال های اولیه زندگی به عهده دارد. مرور و بازنگری آموزه های دینی مربوط به روزهای آغازین تولد نوزاد، موجب آگاهی ما از حکمت و فلسفة بسیاری از آموزه ها می شود. خانواده به کودک آموزش می دهد، مفاهیم مذهبی و ارزش های دینی و اخلاقی را به او منتقل می کند و وی را برای زندگی اجتماعی آماده می سازد.در سیره تربیتی پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام والدین، به ویژه پدر، نقش مهمی در تربیت دینی فرزندان دارند. در رساله حقوقِ امام زین العابدین علیه السلام ، نیکو ادب کردن فرزند، راهنمایی او به سوی خداوند عزیز و جلیل، و یاری او بر اطاعت خداوند، از حقوق فرزندان بر پدران شمرده شده است. در روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده که ایشان فرمود: «پدرم ما را جمع می کرد و دستور می داد تا طلوع خورشید ذکر خدا بگوییم و به هر کدام از ما که قرائت قرآن می دانست، دستور قرائت قرآن می داد».

 

 

نقش مادر در تربیت دینی و اخلاقى
از نظر معصومان علیهم السلام مادران در تربیت درست و دینی کودکان خود مسئولیت دارند. در روایتی از رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده است: «زن، حافظ مصالح خانواده شوهر و فرزندان، و در برابر آنان مسئول است».در روایت دیگری، امام علی علیه السلام خطاب به زنان و مادران می فرماید: «به خود و خانواده خود، امور نیک و ادب بیاموزید».

 

 

تعلیم و تربیت دینی و اخلاقى در کلام مقام معظّم رهبری
مقام معظم رهبری، درباره نقش ارزنده تعلیم و تربیت اسلامی در پیشرفت جامعه می فرماید: «نقش تعلیم و تربیت چون نقش جنگ با کفر برای جامعه ما حیاتی است». ایشان در جای دیگری می فرماید: «باید آن راز سعادت جامعه را ـ که گرد آمدن بر محور ایمان به خداست ـ در زندگی و نظام اجتماعی خودمان، هر لحظه قوی تر و برجسته تر کنیم. ملت را به سمت تربیت اسلامی بیشتر و عمیق تر سوق بدهیم. عناصر جوان جامعه را به تربیت اسلامی تقویت کنیم. دانشگاه های ما، وظیفه تربیت جوان مسلمان و عالم مسلمان، نه صرفا عالم را بر دوش خودشان احساس کنند. مدارس ابتدایی هم همین طور. کاری کنیم که در جامعه، ارزش های اسلامی، ارزش های مطلق به حساب بیایند و همه ارزش های دیگر، در مقابل آن کم رنگ باشد».
 

قرآن و اهل بیت علیهم السّلام بهترین راهنمای تربیت دینی و اخلاقى
هشتم اسفند ماه هر سال مصادف است با روز امور تربیتی و تربیت اسلامی، روزی که یادآوری می‌کند که پدران، مادران و مربیان کشور برای تربیت و پرورش اسلامی فرزندان ایران اسلامی وظیفه خطیری دارند تا در سایه تعلیمات دینی - که بر گرفته از قرآن و مکتب اهل بیت علیهم السّلام است که قرآن و اهل بیت علیهم السّلام بهترین راهنمای تربیت اخلاقی جوانان و نوجوانانند- با برنامه ریزی منظم و سنجیده، روح و روان کودکان را با معنویت آشنا کنند. فرزندان چون نهالی هستند که شکل‌گیری شخصیت شان در دوران بزرگسالی، به نحوه تربیت دوران کودکی آنان برمی‌گردد. از این رو اگر فرزندی مشکلی تربیتی و اخلاقی داشته باشد، در درجه نخست والدین بیشترین سهم را در این خصوص خواهند داشت و سپس نهادهای فرهنگی و تربیتی و جامعه. گام نخست در این زمینه رفتار، کردار و گفتار پدر و مادر است؛ بنابراین وقتی والدین رعایت اخلاق و رفتار اسلامی را سرلوحه زندگی خود قرار دهند، این رفتار به فرزندان نیز منتقل می‌شود. از این رو، راه آموزش از دوران نوزادی و با دیدن وشنیدن رفتار والدین با هم، آغاز می‌شود و سپس با تکمیل درس اخلاق و معرفت دینی ادامه خواهد یافت و در این راه اگر ارزش‌های والای انسانی، وآشنایی او با قدرت بی‌انتهای خداوند و راز و رمز خلقت، آشکار شود و این فرد بداند که همیشه کسی هست که او را می‌بیند ومراقب اوست، دیگر مسیر راه خود را گم نخواهد کرد. نکته جالب توجه در این زمینه که همه ما دیده و شنیده‌ایم، اینکه  وقتی از انسان بخوبی یاد می‌شود، به این نکته تأکید شده که وی بر سر سفره اهل بیت(علیهم السلام) بزرگ شده است، پس توسل به خاندان نبوت وامامت از اصولی ترین راه‌های آموزشی و تقرب به درگاه خداوند خواهد بود. بنابراین آشنایی با قرآن از کودکی، خواندن، شنیدن، دیدن و معاشرت با اهل قرآن بویژه عمل به فرامین این کتاب آسمانی، در تمام دوران زندگی از کودکی تا پیری وسپس تا حیات طیبه الهی، راهگشای تمامی رمزهای دنیا و آخرت خواهد بود. نوجوانان و جوانان، نقش مهم و تعيين كننده‏اي در ساختن جامعه دارند. استمرار و بقاي هر جامعه نيز مستلزم انتقال مجموعه باورها، ارزش‏ها، رفتارها، گرايش‏ها، دانش‏ها و مهارت‏ها به نسل‏هاي جديد به وسيله آموزش و پرورش است. هم چنين مدرسه، علاوه بر ايفاي نقش انتقال دانش و مهارت فني، به اجتماعي كردن افراد و نيز تطبيق دادن دانش‏ آموزان با هنجارها و نگرش ‏هاي اجتماعي مطلوب و مناسب توجه خاص دارد. بر همين اساس و از آن جا كه مدرسه، نقش مهمي در آموزش و انتقال ارزش‏ها به نسل بعدي جامعه دارد، در دوره نخست‏ وزيري شهيد رجايي و در دوران تصدي شهيد باهنر در وزارت آموزش و پرورش، در ۸ اسفند ۱۳۵۹، اقدام به تأسيس ستادهاي امور تربيتي در مدارس كردند تا فرهنگ اسلامي را گسترش دهند و دانش‏آموزان را به احترام و عمل به ارزش‏هاي اسلامي ترغيب نمايند و به اخلاق پسنديده شخصيتي، آراسته گردانند. هر ستاد امورتربيتي در مدرسه، از سه عضو تشكيل مي‏شود. مدير مدرسه يا يكي از معاونين، مربي تربيتي مدرسه و يكي از معلمان يا دبيران مومن كه ضمن موفقيت در انجام وظايف آموزشي، به مباني و روش‏هاي تربيتي اسلام آشنا باشد. پاسداري از ارزش‏هاي اسلامي و دستاوردهاي انقلاب، برنامه‏ريزي و ايجاد هماهنگي بين عملكرد عوامل تربيتي، توجه جدي به اهميت نقش معلمان در فعاليت‏هاي تربيتي و توجه به نقش دانش‏آموزان در فعاليت‏هاي تربيتي از جمله اهداف حاكم بر ستادهاي امور تربيتي است. همچنين تلاش در جهت اشاعه فرهنگ اسلامي در بين دانش‏آموزان، نظارت بر فعاليت‏هاي آموزشي و پرورشي، نظارت بر برنامه ‏هاي انضباطي و اخلاقي مدرسه و برنامه‏ريزي به منظور استفاده بهينه از انجمن اوليا و مربيان به منظور تقويت و توسعه فعاليت‏هاي پرورشي مدرسه از جمله وظايف ستادهاي امور تربيتي مي‏باشند.

 

 

تربیت دینی و اخلاقی در روایت ها

  1. پيامبرصلّي الله عليه وآله وسلّم:أكرِمُواأولادَكُم وأحسِنُواآدابَهُم؛فرزندانتان رااحترام گذاريد ونيكو تربيت كنيد.أدِّبُوا أولادَكُم عَلي ثَلاثَ خِصالٍ:حُبِّ نَبِيِّكُم،حُبِّ أهلِ بَيتِهِ وقِراءَةِالقُرآنِ؛فرزندانتان را با 3ويژگي دوست داشتن:1.پيامبرتان،2.اهل‏بيت و 3.خواندن قرآن تربيت كنيد.[34]
  2. امام علي ‏عليه السّلام: أفضَلُ الأدَبِ ما بَدَأتَ بِهِ نَفسَكَ؛ بهترين ادب آن است كه از خود آغاز كني. كَفاك أدَباً لِنَفسِك اِجتنابُ ما تَكرَهُهُ مِن غَيرِك؛ براي تربيت كردن خود همين بس كه از آن چه در ديگران نمي‏پسندي دوري كني. أفضَلُ الأَدَبِ أنْ يَقِفَ الإنسانُ عِندَ حَدِّهِ ولا يَتَعدّي قَدرَهُ؛ بهترين ادب آن‏است كه انسان در حدّ و مرز خود بماند و از اندازه‏خويش فراتر نرود. عَلِّمُوا أنفُسَكُم و أهليكُم الخَيرَ و أدِّبُوهُم؛ به خود و خانواده خود خوبي بياموزيد و آنان را تربيت كنيد.[35]
 
 
 

 جهت مطالعه بیشتربا معرفی کتاب های تعلیم و تربیت و تربیت دینی و اخلاقى ر. ك:

  1. الهامى نيا، على اصغر، تعليم و تربيت در اسلام، صص ۱۶-۹۱-۱۰۱.
  2.  نعمت اللّه يوسفيان، تربيت دينى فرزندان.
  3. رضا فرهاديان، مبانى تعليم و تربيت در قرآن و احاديث.

محمدرضا عابدی

پی نوشت:
[۱] حافظ شیرازی، غزل شماره ۴۸۷.
[۲] بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏۵۸، ص: ۱۲۹.
[۳] بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏۱۶، ص: ۲۱۰.
[۴] حافظ شیرازی، غزل شماره ۴۲۳.
[۵] سوره مبارکه صف، آیه۲.
[۶] هود/۱۱۲.
[۷]  اقتباس از اقرب الموارد، واژه رَبّاهُ.
[۸] لغت‏نامه، على‏اكبر دهخدا، واژه تربيت.
[۹]  تعليم و تربيت در اسلام، ص ۵۶.
[۱۰]  تعليم و تربيت اسلامى، محسن شكوهى يكتا، ص ۵(با اندكى تصرف).
[۱۱]  غررالحكم، ج ۱، ص ۲۶۳، دانشگاه تهران.
[۱۲] تعليم و تربيت در اسلام، ص ۲۷۰- ۲۷۱.
[۱۳] تحريم: ۶
[۱۴] زمر: ۱۵
[۱۵] ميزان الحكمة، ج ۱۰، ص ۷۲۱.
[۱۶] همان، ص ۷۲۲.
[۱۷] وسائل الشيعه، ج ۳، ص ۱۲.
[۱۸] همان، ج ۱۲، ص ۲۴۷.
[۱۹] بقره: ۴۴
[۲۰] صف: ۲- ۳ صف: ۲- ۳
[۲۱] ر. ك. تحقيقى پيرامون انسان، تربيت، اسلام، دفتر تحقيقات امور تربيتى، ص ۲۷- ۲۹.
[۲۲] ر. ك. بحثى پيرامون انسان، تربيت، اسلام، ص ۳۱- ۳۴.
[۲۳] حديد: ۳- ۴.
[۲۴] بقره: ۱۱۵.
[۲۵] فصلت: ۵۴.
[۲۶] واقعه: ۸۵.
[۲۷] ر.ك:به سوى خودسازى،محمدتقى مصباح،ص۲۴۶- ۲۵۹،نشرمؤسسه آموزشى امام(ره)،چ1،۱۳۸۰.
[۲۸] ر. ك. تعليم و تربيت اسلامى، تربيت معلّم، ص ۳۰- ۳۱.
[۲۹] مائده(۵) آيه ۵۴ .
[۳۰] توبه(۹) آيه ۱۱۲ .
[۳۱] منافقون(۶۳) آيه ۸ .
[۳۲] اشاره به آیه شریفه « في‏ مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَليكٍ مُقْتَدِر ».(سوره القمر/آیه۵۵).
[۳۳] بدایة الحکمة، الفصل الخامس، فی أن الوجود حقیقة واحدة مشککة، ص: ۱۴.
۳] ميزان الحكمة، ح ۲۲۷۴۷ و كنزالعمّال، ح ۴۵۴۰۹.
۵] ميزان الحكمة، ح ۳۶۹، نهج البلاغة، حكمت ۴۱۲، غررالحكم و دررالكلم، ح ۳۲۴۱ و ميزان الحكمة، ح ۴۰۰.

منابع:
۱. قرآن کریم
۲. الهامى نيا، على اصغر، تعليم و تربيت در اسلام، اداره آموزش هاى عقيدتى سياسى سپاه، قم ۱۳۷۶، چ1.
۳. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، انتشارات دانشگاه تهران.
۴. نعمت اللّه يوسفيان، تربيت دينى فرزندان و http://www.hawzah.net
۵. مجله معرفت، شماره ۲۳(مقاله تربيت دينى خانواده، محمد احسانى).
۶. دیوان حافظ شیرازی
۷. مجلسى،محمدباقربن محمدتقى(۱۱۱۰ق)بحار الأنوار(ط-بيروت)دار إحياءالتراث العربي،بيروت۱۴۰۳ق،چ2.
۸. رضا فرهاديان، مبانى تعليم و تربيت در قرآن و احاديث، موسسه بوستان كتاب، قم ۱۳۹۰، چ4.
۹. طباطبائی، سیدمحمدحسین، بدایة الحکمة، موسسه النشر الاسلامي التابعه لجماعه المدرسين بقم‏، چ1.‏
۱۰. محمدی ری شهری، محمد، ميزان الحكمة.
۱۱. شيخ حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشيعه، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم‏۱۴۰۹ ق‏، چ1.‏.
۱۲. مصباح يزدى،محمدتقى،به سوى خودسازى،نشرمؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره)،چ1،۱۳۸۰.
13. برنامه روزشمار تاريخ ازمركز پژوهش هاي صدا و سيما، اشارات، اسفند 1385، شماره 94، روز امور تربیتی و تربیت اسلامی
14.  پایگاه مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، روز امور تربيتي و تربيت اسلامي؛ http://www.hadith.net/post/5051


برگشت
  • نظرات : 0
  • بازدید : 227
کاربر گرامی شما هنوز در وبسایت ثبت نام نکرده اید
ما از شما درخواست داریم ثبت نام کنید و با نام کاربری خود وارد شوید.